Alman uçak tasarımcısı Wilhelm Emil Messerschmitt (1898-1978)

Wilhelm Emil “Willy” Messerschmitt şüphesiz 20. yüzyılın en etkili Alman havacılık mühendislerinden ve uçak tasarımcılarından biri olarak kabul edilir. Özellikle Messerschmitt Bf 109 savaş uçağıyla dünya havacılık tarihine damga vurmuştur. Messerschmitt Bf 109, yaklaşık 12.000 tanesi Bf 109 G olmak üzere toplam 35.000 civarında imal edilmiştir. Buna rağmen Messerschmitt’in Nazi rejimiyle yakın ilişkileri, savaş dönemi uygulamaları ve işçilerin zorla çalıştırılması nedeniyle mirası son derece tartışmalıdır. Tartışılan önemli bir isim olarak havacılık tarihinde yerini almıştır.

Messerschmitt, 1898 yılında Frankfurt am Main’de bir şarap tüccarının oğlu olarak dünyaya geldi. Çocukluğundan itibaren havacılığa yoğun bir ilgi duydu; özellikle 1910’lu yıllarda gökyüzünde süzülen Zeppelin’leri gördükten sonra bu tutku adeta bir takıntıya dönüştü. Henüz 10’lu yaşlarında planör tasarımlarıyla uğraşmaya başladı, kendi yaptığı basit planörlerle uçuş denemeleri gerçekleştirdi. 1923’de Münih Teknik Üniversitesi Makine mühendisliği bölümünde eğitimini tamamladı. Birinci Dünya Savaşı sırasında kısa bir süre uçak üretiminde çalıştıysa da asıl kariyeri savaş sonrası kaotik Almanya’da şekillendi. 1920’lerde önce kendi küçük atölyesini kurdu, ardından 1927’de Bayerische Flugzeugwerke (BFW) ile yakın bir ilişki geliştirdi. 1930’ların başında bu şirketin yönetimini fiilen ele geçirdi ve 1938’de şirket resmen Messerschmitt AG adını aldı.

1933’ten itibaren Adolf Hitler’in iktidara gelmesiyle Almanya’nın hızla yeniden silahlanma politikası Messerschmitt için eşsiz bir fırsat meydana getirdi. Nazi rejimiyle, özellikle Rudolf Hess ve Reichsmarschall Hermann Göring üzerinden kurduğu yakın kişisel ve profesyonel ilişkiler sayesinde devlet ihalelerini ve büyük siparişleri aldı. En önemli eseri olan Messerschmitt Bf 109, 1935’te ilk uçuşunu gerçekleştirdi ve 1937’den itibaren Luftwaffe’nin ana avcı uçağı haline geldi. II. Dünya Savaşı boyunca yaklaşık 34.000 adet üretilen Bf 109, tarihteki en yüksek tek tip avcı uçağı üretim rakamına ulaştı. Dar ve aerodinamik gövdesi, güçlü Daimler-Benz DB 601 ve daha sonra DB 605 motorları, 570-700 km/s aralığındaki hızları ve 20 mm’lik top ile makineli tüfek kombinasyonları sayesinde savaşın ilk yıllarında rakipsiz bir performans sergiledi. Polonya Seferi, Batı Cephesi, Balkan Harekâtı ve Barbarossa Operasyonu gibi kritik süreçlerde Luftwaffe’nin hava üstünlüğünü sağlayan ana araç oldu.

Messerschmitt aynı zamanda jet ve roket tahrikli uçakların öncülerinden biriydi. Me 262 Schwalbe, dünyanın ilk operasyonel jet avcı uçağı olarak 1944’te sınırlı sayıda cepheye sürüldü ve müttefik bombardıman filolarına karşı ciddi tehdit oluşturdu. Me 163 Komet ise sıvı yakıtlı roket motoruyla saatte 900 km’yi aşan hızlara ulaşabilen tarihin en hızlı insanlı uçaklarından biriydi; ancak aşırı yakıt tüketimi, iniş zorluğu ve patlama riski nedeniyle pilotlar için ölümcül bir uçak olarak nitelendirildi ve çok sınırlı başarı elde edebildi.

Bu devasa üretim kapasitesi, özellikle 1943-1945 yılları arasında büyük ölçüde zorla çalıştırılan işçilerle sağlandı. Messerschmitt fabrikalarında ve taşeron tesislerde on binlerce savaş esiri, toplama kamplarından getirilen Yahudi ve diğer mahkûmlar ile zorunlu işçiler çalıştırıldı. Bu durum, Messerschmitt’in Nazi rejimiyle olan bağını en ağır şekilde eleştirilen noktalardan biri haline getirdi ve savaş suçları tartışmalarının merkezine oturdu.

1945’te savaşın bitmesiyle Amerikan kuvvetleri tarafından tutuklandı. 1948’de denazifikasyon mahkemesinde Nazi rejimiyle iş birliği yapmak, rejimin savaş ekonomisine katkı sağlamak ve köle işçi çalıştırmak suçlarından mahkûm edildi, ancak birkaç yıl hapis yattıktan sonra serbest bırakıldı. Şirketi bir süre faaliyetten men edildi, kendisi de uçak tasarımı yapma yasağı aldı. Bu yasak döneminde ilginç bir şekilde otomobil sektörüne yöneldi ve 1950’lerde Messerschmitt Kabinenroller (KR200) adlı üç tekerlekli, balon kanopili, son derece ekonomik mikro arabayı piyasaya sürdü. Savaş sonrası yakıt kıtlığı çeken Almanya’da bu küçük araçlar kısa sürede popüler hale geldi ve bugün hâlâ koleksiyoncular arasında sevilen bir klasik olarak kabul ediliyor.

1950’lerin ortasında uçak tasarımı yasağı kalkınca havacılığa geri döndü, ancak Messerschmitt AG eski gücüne ve uluslararası şöhretine yeniden kavuşamadı. Şirket 1960’lardan itibaren yavaş yavaş diğer Alman havacılık firmalarıyla birleşti ve nihayetinde 1981’de Airbus konsorsiyumuna entegre edildi.

Willy Messerschmitt’in mühendislik yeteneği ve vizyonu tartışmasızdır. Yenilikçi aerodinamik yaklaşımları, hafif ama son derece dayanıklı yapılar tasarlamadaki başarısı, pervaneli uçaklardan jet ve roket tahrikli tasarımlara erken geçişi onu çağının en parlak isimlerinden biri yaptı. Ancak tüm bu teknik başarılar, tarihin en yıkıcı ve en acımasız savaş makinelerinden birinin hizmetine sunuldu. Nazi rejimine yakınlığı, Hitler’in doğrudan koruması altındaki konumu, köle işçi kullanımı ve savaş ekonomisine verdiği katkı, adını karanlık bir tarihle özdeşleştirdi.

Messerschmitt, 1938’de Münih Teknik Koleji tarafından Onursal Profesör ve Alman Havacılık Araştırmaları Akademisi’ne (Deutsche Akademie für Luftfahrtforschung) Başkan Yardımcısı olarak atandı. Alman hükümeti ayrıca ona Savunma Sanayi Lideri (Wehrwirtschaftsführer) unvanını verdi. Bunun yanında Adolf Hitler, 1938 yılında Messerschmitt’e Alman Ulusal Sanat ve Bilim Ödülü’nü verdi.

Messerschmitt, 80 yıllık ömrünü 15 Eylül 1978’de Münih’teki bir hastanede tamamladı. Kabri Bamberg şehir mezarlığındadır. Havacılığa önemli katkılar sunmuş bu usta havacı 1979 yılında San Diego Hava ve Uzay Müzesi’ndeki Uluslararası Hava ve Uzay Şöhretler Salonu’na kabul edildi.

Bugün Messerschmitt, havacılık tarihinde hem olağanüstü teknik dehasıyla övülen hem de ahlaki ve insani açıdan ağır eleştirilen bir isim olarak anılmaktadır. Bf 109, Me 262 gibi uçaklar hâlâ dünyanın pek çok havacılık müzesinde gururla sergilenirken, onun kişisel sorumluluğu, vicdani yükümlülüğü ve savaş suçlarına dolaylı katkısı üzerine tartışmalar hâlâ canlılığını korumaktadır. Messerschmitt, 20. yüzyıl havacılığının en parlak zekâlarından biriydi; fakat bu zekâ, insanlık tarihinin en karanlık ve en kanlı dönemlerinden birinin en etkili silahlarından birine dönüştü. Bu derin çelişki, onun mirasını sonsuza dek karmaşık, çok katmanlı ve tartışmalı kılacaktır.