Yolcu uçaklarında yaşanan son vakalar, küresel havacılıkta “sıfır tolerans” tartışmasını yeniden gündeme taşıdı. Bu kapsamda pilotların aklkol denetiminin nasıl yapıldığı merak konusu oldu. İşte uluslararası denetimler ve Türkiye’deki prosedürler…
Alkol ile ağır makine kullanımının bir arada olamayacağı uzun süredir biliniyor. Tepki süresini yavaşlatan, muhakemeyi bozan ve odaklanmayı zorlaştıran alkolün etkileri, söz konusu bir uçak olduğunda çok daha ciddi sonuçlar doğurabiliyor.
CNN Travel’de yer alan habere göre, ticari pilotların alkollü şekilde uçuşa çıkmaya teşebbüs etmesi son derece nadir olsa da, son yıllarda yaşanan bazı olaylar bu konuyu yeniden gündemin üst sıralarına taşıdı.
En dikkat çekici örneklerden biri, Aralık 2024’te Japan Airlines’ta (JAL) görevli iki pilotun uçuş öncesi aşırı alkol tükettiğinin ortaya çıkması oldu. Aynı havayolunda görev yapan bir başka kaptan pilotun da 2025 yılında uçuşundan bir gün önce alkol aldığı, kendi yaptığı testte başarısız olunca hastalık izni alarak uçuşu iptal ettiği açıklandı. Bu olay, havayolunda ciddi gecikmelere yol açtı.
Yaşananların ardından JAL pilotu işten çıkardı, üst düzey yöneticilere geçici maaş kesintisi uyguladı ve alkolle ilgili denetimlerini sıkılaştıracağını duyurdu.
Ancak bu tür vakalar yalnızca Japonya ile sınırlı değil. Ocak 2025’te Southwest Airlines’a ait bir uçuşun pilotu, ABD’nin Savannah kentinde uçuş öncesinde alkollü olduğu şüphesiyle gözaltına alındı. Temmuz 2025’te ise Delta Air Lines’ın Stockholm–New York seferi, pilotlardan birinin rastgele alkol testinde başarısız olması üzerine iptal edildi.
İLGİLİ HABERLER:
Küresel standart yok, çok katmanlı denetim var
Bu gelişmeler, “Pilotların uçuş öncesi ayık olduğundan nasıl emin olunuyor?” sorusunu gündeme getirdi. Ancak bu sorunun tek ve evrensel bir cevabı yok.
Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO), lisanslı havacılık personelinin “psikoaktif maddelerin etkisi altında görev yapmasını” yasaklıyor. Ancak kan alkol sınırları, test yöntemleri ve cezalar ülkeden ülkeye, hatta havayolundan havayoluna değişiyor.
Uygulamada güvenlik; şişeden kumandaya (bottle-to-throttle) süreleri, kan alkol limiti (BAC), rastgele ve şüpheye dayalı testler, tıbbi gözetim, meslektaş bildirimi, rehabilitasyon programları ve ağır disiplin cezaları gibi çok katmanlı önlemlerle sağlanıyor.
Bazı ülkelerde izin verilen üst sınır %0,04 iken, bazılarında %0,02 ya da tamamen %0,00 olarak uygulanıyor. Uçuş öncesi alkol alımıyla görev başlama arasındaki süre ise 8 saatten 24 saate kadar değişebiliyor.
ABD, Avrupa ve Asya’da farklı uygulamalar
ABD’de Federal Havacılık İdaresi (FAA), pilotlar için %0,04 BAC sınırı ve en az 8 saatlik şişeden kumandaya kuralı uyguluyor. Ancak FAA, 24 saat beklenmesini tavsiye ediyor. Delta ve United gibi bazı havayolları ise kendi kurallarını daha sıkı tutarak bu süreyi 12 saate çıkarıyor.
Birleşik Krallık ve Avrupa Birliği Havacılık Emniyeti Ajansı (EASA) ise %0,02 sınırını benimsiyor. Rastgele denetimler yaygın olmakla birlikte, bazı ülkeler — İtalya gibi — %0,00 tolerans uyguluyor.
Japonya’da uçuş ve kabin ekipleri için uçuş öncesi zorunlu alkol testleri yapılıyor. Sınırın çok düşük tutulduğu ülkede, JAL son olayların ardından şişeden kumandaya süresini 24 saate çıkardı ve her uçuş öncesi üç ayrı nefes testi uygulamasını başlattı.
En katı kurallar Hindistan’da
Hindistan ise dünyanın en sert alkol politikalarından birini uyguluyor. Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (DGCA), pilotlar için %0,00 tolerans ve 12 saatlik şişeden kumandaya kuralı zorunlu kılıyor.
Pilotlar her uçuş öncesinde, kamerayla kayıt altına alınan bir alanda nefes testinden geçmek zorunda. Testi unutmak dahi “pozitif” kabul ediliyor. İlk ihlal üç ay, ikinci ihlal üç yıl lisans askıya alma, üçüncü ihlal ise kalıcı lisans iptaliyle sonuçlanıyor.
Türkiye’de denetimler nasıl yapılıyor?
Türkiye’de uçuş personelinin alkol ve psikoaktif madde kontrolleri, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’nün (SHGM) “Uçuş Personeli Alkol ve Psikoaktif Madde Kontrollerine İlişkin Talimatı” ile düzenleniyor. Buna göre, pilotlar ve uçuş ekibi uçuş öncesi, uçuş sırasında veya uçuş sonrası istenildiğinde alkol tarama testine tabi tutulabiliyor.
Bu testlerde kan alkol düzeyinin 0,20 promilin üzerinde olmaması gerekiyor. Bu sınırın üzerinde ölçüm yapılan personelin görevine devam etmesi engelleniyor.
Talimat kapsamında, testler rastgele örnekleme, şüphe üzerine ya da denetim gereği uygulanabiliyor.
Bu kurallar, SHGM’nin ulusal mevzuatı ve uluslararası standartlara (ICAO gibi) uygun şekilde hazırlanmış iç düzenlemelerdir.
Havayolu şirketi uygulamaları neler?
Özellikle Türk Hava Yolları (THY) gibi büyük havayolları, mevzuatın ötesinde kendi iç politikalarını da uyguluyor. THY, pilotlara ve kabin memurlarına uçuş öncesi alkol ve psikoaktif madde testi uygularken, bu uygulamayı uçuş sonrası için de genişlettiğini açıkladı. Sefer dönüşlerinde, uçuştan sonra da belirli personelin teste tabi tutulması planlanıyor; bu testler İstanbul Havalimanı ekip terminalindeki sağlık birimlerinde yapılıyor.
Türkiye’de alkol testleri aşağıdaki aşamalarda yapılabiliyor:
- Uçuş öncesi – görev başı kontrolü;
- Uçuş sırasında ya da uçuş görevi süresince – gerektiğinde;
- Uçuş sonrası – seferi tamamlayan personel için.
Bu esneklik, güvenli bir uçuş operasyonunu sağlamak için SHGM’nin iç talimatında açıkça yer alıyor.
Vakalar çok nadir ama sıfır hata hedefleniyor
FAA verilerine göre, 2023 yılında ABD’de yapılan 64 binden fazla rastgele alkol testinde yalnızca 65’i yasal sınırın üzerinde çıktı. Bu oran, %0,001 gibi son derece düşük bir seviyeye karşılık geliyor.
Eski Virgin Atlantic kaptanı Pete Hutchison’a göre bu tür olaylar “okyanustaki bir kırıntı” kadar nadir. Ancak havacılıkta tek bir hatanın bile kabul edilemeyeceğini vurguluyor.
Uzmanlar, alkolle ilgili ihlallerin istisna olduğunu, ancak çok katmanlı denetim sistemlerinin uçuş güvenliğinin temel taşlarından biri olmaya devam ettiğini belirtiyor.
Havacılıkta güvenliğin tesadüf olmadığı, yıllar içinde geliştirilen kurallar, eğitimler ve sıkı kontroller sayesinde sağlandığı ise sektörün ortak görüşü.
Bu gönderi kategorisi hakkında gerçek zamanlı güncellemeleri doğrudan bildirim almak için tıklayın.
